ค่าไฟที่สูงขึ้นมักไม่ได้เกิดจากเครื่องใช้ไฟฟ้าชิ้นเดียว แต่เกิดจากหลายพฤติกรรมเล็ก ๆ ที่ทำซ้ำทุกวัน เช่น เปิดแอร์เย็นเกินจำเป็น ปล่อยทีวีค้างโหมดสแตนด์บาย หรือตั้งตู้เย็นแน่นจนระบายความร้อนได้ไม่ดี ข่าวดีคือ วิธีประหยัดค่าไฟในบ้าน ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการซื้อเครื่องใช้ใหม่ราคาแพงเสมอไป หลายอย่างปรับได้ทันทีจากสิ่งที่มีอยู่แล้ว
เริ่มจากดูว่าไฟถูกใช้ตรงไหนมากที่สุด
ก่อนตั้งเป้าว่าจะลดค่าไฟ ให้ลองดูบิลย้อนหลัง 2-3 เดือนควบคู่กับพฤติกรรมของคนในบ้าน เดือนที่ค่าไฟพุ่งขึ้นตรงกับช่วงอากาศร้อน มีคนอยู่บ้านทั้งวัน หรือเพิ่งเพิ่มเครื่องใช้ไฟฟ้าหรือไม่ วิธีนี้ช่วยให้แก้ปัญหาได้ตรงจุดกว่าการปิดไฟทุกดวงแบบกังวลไปหมด
โดยทั่วไป เครื่องปรับอากาศ เครื่องทำน้ำอุ่น ตู้เย็น เครื่องซักผ้า เตารีด และอุปกรณ์ทำความร้อน มักเป็นกลุ่มที่ใช้ไฟค่อนข้างมาก เพราะต้องเปลี่ยนอุณหภูมิหรือใช้กำลังไฟสูง ส่วนหลอดไฟ เราเตอร์ โทรทัศน์ และกล่องรับสัญญาณอาจกินไฟไม่มากต่อชิ้น แต่หากเปิดทิ้งไว้ตลอด 24 ชั่วโมงก็รวมเป็นค่าใช้จ่ายได้
ตัวอย่างเช่น บ้านที่มีคนทำงานจากบ้าน อาจเปิดแอร์ตั้งแต่เช้าถึงเย็น ค่าไฟจึงเพิ่มชัดเจนกว่าบ้านที่เปิดแอร์เฉพาะตอนนอน ในกรณีนี้ การลดเวลาการใช้แอร์เพียงเล็กน้อยอาจให้ผลมากกว่าการเปลี่ยนหลอดไฟทั้งบ้าน
วิธีประหยัดค่าไฟในบ้าน เริ่มที่แอร์ก่อน
แอร์มักเป็นจุดที่เห็นผลที่สุด โดยเฉพาะในช่วงอากาศร้อนของไทย การตั้งอุณหภูมิราว 26 องศาเซลเซียส แล้วเปิดพัดลมช่วยหมุนเวียนอากาศ เป็นทางเลือกที่หลายบ้านทำได้จริง ห้องจะยังเย็นสบาย แต่คอมเพรสเซอร์ไม่ต้องทำงานหนักเท่าการตั้งอุณหภูมิต่ำมาก
ไม่จำเป็นต้องยึดติดกับตัวเลขเดียวเสมอไป หากเป็นห้องที่โดนแดดบ่าย มีคนหลายคน หรืออยู่ชั้นบน อาจต้องปรับเพิ่มหรือลดตามความรู้สึก แต่ควรลองขยับทีละ 1 องศา แล้วสังเกตความสบายและบิลค่าไฟในเดือนถัดไป แทนการตั้งต่ำสุดตั้งแต่เริ่มเปิด
การล้างแอร์ตามระยะก็สำคัญ แผ่นกรองที่มีฝุ่นมากทำให้อากาศผ่านยาก แอร์จึงเย็นช้าและทำงานนานขึ้น สำหรับบ้านทั่วไป การถอดแผ่นกรองมาล้างเมื่อมีฝุ่นสะสมทำได้เองตามคู่มือ ส่วนการล้างใหญ่และตรวจสภาพเครื่องควรให้ช่างดำเนินการตามความเหมาะสมของการใช้งาน
อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือปิดประตูและหน้าต่างให้สนิท หากมีช่องลมรั่ว ความเย็นจะออกไปตลอดเวลา เหมือนเปิดแอร์แข่งกับอากาศข้างนอก ม่านกันแดดหรือฟิล์มกรองแสงในห้องที่โดนแดดจัดอาจช่วยลดความร้อนสะสมได้เช่นกัน
ตู้เย็นไม่ควรแน่นเกินไปหรือโล่งเกินไป
ตู้เย็นทำงานตลอดวัน จึงควรใช้ให้ถูกวิธี เริ่มจากตั้งอุณหภูมิให้เหมาะกับชนิดอาหาร ไม่จำเป็นต้องปรับเย็นสุดหากไม่ได้เก็บของที่ต้องการความเย็นจัด หลีกเลี่ยงการเปิดประตูตู้เย็นนาน ๆ และรอให้อาหารที่เพิ่งปรุงร้อนคลายความร้อนก่อนนำเข้าแช่ เพื่อลดภาระของคอมเพรสเซอร์
ด้านหลังตู้เย็นควรมีพื้นที่ให้ระบายความร้อน ไม่ชิดผนังจนเกินไป และไม่ควรยัดอาหารแน่นจนลมเย็นหมุนเวียนไม่ได้ แต่ก็ไม่จำเป็นต้องเปิดตู้เย็นโล่งตลอดเวลา เพราะอาหารและน้ำที่เย็นแล้วช่วยรักษาอุณหภูมิได้ระดับหนึ่ง จุดสำคัญคือจัดของให้หาเจอง่าย จะได้ไม่ต้องเปิดประตูค้นหานาน
ลองนึกถึงบ้านที่ซื้อของสดช่วงสุดสัปดาห์แล้วใส่ถุงกองไว้เต็มตู้เย็น ทุกคนเปิดหาของคนละหลายรอบ หากแยกกล่องสำหรับผัก เนื้อสัตว์ และอาหารพร้อมกินไว้ชัดเจน การใช้งานจะสะดวกขึ้นและลดเวลาที่ตู้เย็นต้องสูญเสียความเย็นโดยไม่จำเป็น
ตัดไฟสแตนด์บายจากอุปกรณ์ที่ไม่จำเป็น
ไฟสแตนด์บายคือไฟที่อุปกรณ์ยังใช้แม้ปิดด้วยรีโมตแล้ว เช่น โทรทัศน์ กล่องรับสัญญาณ เครื่องเสียง เตาไมโครเวฟ หรือหัวชาร์จที่เสียบค้างไว้ อุปกรณ์บางชนิดใช้ไฟเพียงเล็กน้อย แต่เมื่อสะสมหลายเครื่องตลอดเดือนก็ไม่ใช่เรื่องเล็ก โดยเฉพาะบ้านที่มีปลั๊กพ่วงหลายจุด
ไม่จำเป็นต้องถอดปลั๊กทุกอย่างทุกครั้ง เพราะอาจไม่สะดวกและบางอุปกรณ์ควรทำงานต่อเนื่อง เช่น ตู้เย็น เราเตอร์ที่ต้องใช้อินเทอร์เน็ต หรือระบบรักษาความปลอดภัย ให้เลือกตัดไฟจากอุปกรณ์ที่ไม่ได้ใช้ข้ามคืนหรือเมื่อออกจากบ้านแทน ปลั๊กพ่วงที่มีสวิตช์แยกช่วยให้ทำเรื่องนี้ง่ายขึ้น
ควรระวังเรื่องความปลอดภัยด้วย อย่าใช้ปลั๊กพ่วงเกินกำลัง หรือเสียบเครื่องใช้กำลังสูงหลายชิ้นรวมกัน เช่น กาต้มน้ำ เตารีด และเครื่องทำน้ำอุ่น เพราะนอกจากไม่ช่วยประหยัดแล้ว ยังเพิ่มความเสี่ยงจากความร้อนสะสม
เปลี่ยนนิสัยการซัก รีด และทำอาหาร
เครื่องซักผ้าควรซักเมื่อมีผ้าในปริมาณเหมาะสมกับความจุของเครื่อง ไม่จำเป็นต้องรอให้ล้น แต่การซักน้อยชิ้นทุกวันมักใช้ไฟและน้ำมากกว่าโดยรวม หากผ้าไม่ได้สกปรกมาก โปรแกรมซักปกติหรือซักด้วยน้ำอุณหภูมิห้องมักเพียงพอ โดยเฉพาะในสภาพอากาศร้อน
การตากผ้ากับแดดและลมช่วยลดการพึ่งพาเครื่องอบผ้าได้มาก สำหรับวันที่ฝนตกหรือมีเวลาจำกัด เครื่องอบผ้าก็ยังมีประโยชน์ เพียงใช้เท่าที่จำเป็นและปั่นหมาดให้ดีขึ้นก่อนอบ ส่วนเตารีดควรรวบรวมผ้าไว้รีดครั้งเดียว เพราะช่วงที่เตารีดเริ่มร้อนเป็นช่วงที่ใช้พลังงานมากกว่าการรีดต่อเนื่อง
ในครัว การใช้ฝาหม้อขณะต้มน้ำหรืออุ่นอาหารช่วยให้อาหารร้อนเร็วขึ้น เลือกขนาดหม้อให้พอดีกับเตา และอุ่นอาหารในปริมาณที่กินจริง หากใช้กาต้มน้ำไฟฟ้า ควรต้มน้ำเท่าที่ต้องใช้ ไม่จำเป็นต้องเติมเต็มทุกครั้งเพื่อชงเครื่องดื่มเพียงแก้วเดียว
เลือกหลอดไฟและเครื่องใช้จากฉลากประหยัดไฟ
เมื่อถึงเวลาต้องเปลี่ยนเครื่องใช้ไฟฟ้า ควรดูฉลากประหยัดไฟเบอร์ 5 และข้อมูลการใช้พลังงานประกอบ ไม่ควรดูแค่ราคาหรือขนาดเครื่องเพียงอย่างเดียว เครื่องที่มีประสิทธิภาพดีอาจช่วยลดค่าใช้จ่ายระยะยาวได้ แต่ก็ต้องเลือกขนาดให้เหมาะกับการใช้จริง
ตัวอย่างง่าย ๆ คือ แอร์ขนาดใหญ่เกินห้องอาจตัดบ่อยและสิ้นเปลืองโดยไม่จำเป็น ขณะที่แอร์เล็กเกินไปก็ต้องเร่งทำงานนานจนอาจไม่คุ้มเช่นกัน เช่นเดียวกับตู้เย็นขนาดใหญ่มากสำหรับคนอยู่คนเดียว หรือเครื่องซักผ้าขนาดเล็กเกินสำหรับครอบครัวใหญ่ ทั้งสองแบบทำให้ใช้งานไม่มีประสิทธิภาพ
สำหรับแสงสว่าง หลอด LED ใช้พลังงานน้อยกว่าหลอดไส้แบบเดิมและมีอายุการใช้งานยาวกว่าในหลายกรณี แต่ให้เลือกความสว่างและสีแสงตามพื้นที่ ห้องทำงานอาจเหมาะกับแสงที่มองเห็นชัด ส่วนห้องนอนอาจเลือกแสงนุ่มตา ไม่จำเป็นต้องติดหลอดวัตต์สูงเกินความต้องการ
ใช้แสงธรรมชาติ แต่คุมความร้อนให้เป็น
การเปิดม่านรับแสงในตอนเช้าช่วยลดการเปิดไฟช่วงกลางวันได้ โดยเฉพาะบริเวณโต๊ะทำงาน ห้องนั่งเล่น หรือครัวที่มีหน้าต่าง แต่บ้านที่รับแดดแรงช่วงบ่ายควรปิดม่านหรือใช้ม่านกันแดด เพราะความร้อนที่เข้าห้องอาจทำให้แอร์กินไฟมากกว่าไฟที่ประหยัดได้
จุดนี้จึงขึ้นอยู่กับทิศทางบ้านและเวลาที่ใช้งาน บ้านที่หันรับแดดเช้าอาจใช้แสงธรรมชาติได้ดี ขณะที่คอนโดหรือบ้านที่โดนแดดบ่ายเต็ม ๆ ควรเน้นบังแดดก่อนเปิดแอร์ วิธีประหยัดที่ดีไม่ใช่ทำตามทุกข้อเหมือนกันทั้งหมด แต่คือเลือกให้เข้ากับบ้านของตัวเอง
ตั้งเป้าลดค่าไฟแบบวัดผลได้
การเปลี่ยนหลายอย่างพร้อมกันอาจทำให้ไม่รู้ว่าอะไรได้ผล ลองเลือกปรับเพียง 2-3 เรื่องก่อน เช่น ตั้งแอร์ 26 องศา ปิดปลั๊กพ่วงก่อนนอน และซักผ้าเต็มถัง แล้วจดหน่วยไฟหรือยอดบิลเทียบกับเดือนที่มีรูปแบบการอยู่อาศัยใกล้เคียงกัน
อย่าลืมว่าค่าไฟขึ้นลงตามอากาศ จำนวนคนในบ้าน และระยะเวลาที่ใช้อุปกรณ์ จึงไม่ควรตัดสินจากบิลเดือนเดียว หากค่าไฟยังสูงผิดปกติทั้งที่พฤติกรรมเดิม ควรตรวจเครื่องใช้ที่เก่าหรือทำงานผิดปกติ เช่น แอร์ไม่เย็น ตู้เย็นมีน้ำแข็งเกาะมาก หรือยางขอบประตูตู้เย็นเสื่อม
การประหยัดไฟที่ทำได้นาน ไม่ใช่การอยู่บ้านแบบอึดอัดหรือห้ามใช้ทุกอย่าง แต่คือการใช้เมื่อจำเป็น ใช้ให้ถูกวิธี และค่อย ๆ ปรับจนกลายเป็นนิสัย เมื่อทุกคนในบ้านช่วยกันปิดไฟ ปรับแอร์ และดูแลเครื่องใช้คนละเล็กละน้อย บิลค่าไฟที่เบาลงก็มีโอกาสเกิดขึ้นได้จริงทุกเดือน
